header verhalen

 


 

Overzicht verhalen

01- De grafvondst van mijn stamvader Kan Keng Tiong en het fenomeen van Mandarijnen in Nederlands Indië

02- Het massagraf

03- Djakarta, Jalan Teuku Umar 15, het laatste huis van H.H. Kan

04- Het nummer op de gele Universitas Indonesia jacket

05- Het Amateur Orkest van Djakarta

06- Algemeen Vernietigings Corps

07- De Chinese Heren van de Thee

08- De voorouderaltaren van de Kan-Han-Tan clan

09- De Doodskist van overgrootmoeder Thung Leng Nio als voorbeeld van een Traditionele Chinese Kist

10- Tan Goan Piauw en Thung Leng Nio

11- Villa Meiling, te Bandoeng, een historisch gebouw voor Nederlands Indië

12a- Tan Tjoen Lee en Han Tek Nio
12b- Tan Tjoen Lee
12c- Han Tek Nio

13- Kan Keng Tjong overzicht

14- Desiree Tan (Hoei Nio)

15- Bommeltje

16- H.L.L.Kan en de Opium- en Zoutregie in Nederlands Indië

17- Muziek in mijn familie

18- Gedong Dalam - een Paladio Villa in Nederlands Indië

19- De Dood van Ferry Tan en de mislukte doofpotaffaire van s.s. Insulinde

20- De verdwenen Compagnie Seepers van de Stadswacht van Batavia

21- Han Oen Lee en Kan Oe Nio

22- Ganti Nama, de verplichte naamsverandering van Chinese Indonesiers en andere racistische regels in Indonesie

23- Begrafenissen en graven bij de familie Kan-Han-Tan

24- Tan Tjoen Liang de eerste Nederlands Indische Chinese Ingenieur  aan de TH Delft.

 

 

 
 
 

19.De Dood van Ferry Tan en de mislukte doofpotaffaire van s.s. Insulinde

 

pdf knop

Introductie

 

Mijn moeder zei vaak als ze me bezig zag met plantjes, wat lijkt je toch op Ferry. Jammer dat hij er niet meer is. Op mijn vraag: waarom is hij dood? kwam meestal een vaag antwoord zoals: Hij is overleden aan boord van een schip. Een meer uitgebreid antwoord was: hij was op de terugreis naar Europa nadat hij zijn ouders toestemming had gevraagd om met Française te trouwen. Hij zou dan de eerste zijn die niet met een Chinese vrouw zou trouwen. Over wat er dan aan boord was gebeurd zodat hij overleed, ging ze nooit op in. Wel vertelde ze nog, dat ze haar vader nooit eerder zo bedroefd had gezien als toen hij het overlijdensbericht kreeg.
Als ik de vraag aan haar moeder, mijn oma Han Tek Nio, stelde dan volgde meestal een heel emotionele stortvloed van verwijten richting de rederij van het schip dat hem had vervoerd.
Vaak terugkomende uitspraak van haar was: dat de schuld lag bij de rederij. Wij (zijn ouders) hadden hem nota bene eerste klas laten reizen en dan wordt hij toch zo ziek dat hij overlijdt. En ze (de rederij) wilden het lijk zo maar in zee dumpen. En wat er nu precies gebeurd was aan boord van dat schip was niet duidelijk. Er heerste een besmettelijke dodelijke ziekte, maar wat?
Van een nicht hoorde ik dat het verhaal in de familie was dat Ferry zijn studiegeld deelde met een studiegenoot in Wageningen die te weinig of geen geld van huis kreeg en dat hij daarom niet voldoende at. Omdat zijn ouders zich daarover zorgen maakte werd hij teruggeroepen. Zo zou hij alleen maar biscuitjes hebben gegeten ofwel daarom was hij zo verzwakt dat hij ziek werd en stierf.

De doodsoorzaak bleef aldus een mysterie!! De naam van de boot was ook onbekend.


Bij het uitruimen van ons ouderlijk huis kwam een brief van Ferry aan mijn moeder tevoorschijn.

brief aan moeder   brief an moeder
     
Dus toen wisten we de naam van het schip namelijk: s.s. Insulinde van de Rotterdamse Lloyd. Ook de datum van het laatste teken van leven: 24-6-1928.
Dus de zoektocht naar de doodsoorzaak kon beginnen.

Wie was Ferry Tan?

Ferry Tan  

Ernest Ferdinand Tek Liang Tan (Ferry) werd geboren op 29 oktober 1907 in Batavia. Hij is de jongste broer van mijn moeder en zoon van Tan Tjoen Lee en Han Tek Nio.

Hij had zich altijd voor planten geïnteresseerd en had volgens mijn moeder in de achtertuin van het ouderlijk huis te Koningsplein Oost no.13 te Batavia een eigen klein tuintje.

Ferry was de lievelingsbroer van mijn moeder, ze trokken daarom altijd tezamen op.

Ferry heeft in Den Haag gewoond tussen 21-8-1922 en 20-7-1923 toen het hele gezin van zijn ouders daar verbleef. Bij het onderzoeken van de gezinskaarten van gemeente Den Haag vonden we hem nog een keer terug tijdens zijn studietijd.
Hij wordt namelijk weer in Den Haag gesignaleerd op 26 augustus 1926 en woont dan in bij een familie Chevalier in de Beverninckstraat 12 in Den Haag. Dat lijkt een soort pension waar meermalen mensen bij ingeschreven staan en waar ook personeel is zoals ook op die gezinskaart is terug te vinden.

gezinskaart   gezinskaart
 

Hij is dan ingeschreven als student Technologie (T) in Delft zoals uit de Studentenalmanak van Delft van het studiejaar 1926-1927 blijkt.

almanak   almanak

Kennelijk bevalt hem die studie niet en verhuist hij 23 januari 1927 naar Wageningen, Parkstraat 1 waar hij Koloniale Landhuishoudkunde (KL) gaat studeren.
Hij heeft stamboeknummer 949.

cijferlijst
     
stamboek  

Daar behaalt hij al snel zijn Propedeuse A in september 1927 en zijn Propedeuse B in januari 1928. Zelfs zijn cijferlijsten zijn bewaard gebleven in het Gelders Archief in Arnhem.

     
parkstraat1  

Volgens de Studentengids van Wageningen woont er nog iemand op Parkstraat 1, namelijk ene A.A.G.P. Makaliwy, die 1 jaar verder is met zijn studie Koloniale Landhuishoudkunde. Deze naam komt in de studiegids van 1927 ook voor maar dan op een ander adres. Dus in het jaar dat Ferry naar Wageningen naar Parkstraat 1 verhuist, komt ook hij daar wonen. Er bestaan in Wageningen geen gezinskaarten, dus het was niet mogelijk om meer zekerheid te krijgen over het feit of dat huis/gezin meer studenten tegelijk onderdak bood, of dat ze samen de zolderkamer deelden. Zou Ferry zich over deze student hebben ontfermd? En zijn studiegeld hebben gedeeld?
We hebben wel nog even het huis bekeken, dat nog bestaat, maar de straatnaam is veranderd in Niemeijerstraat. Het is niet zo’n groot huis.


124   Hij schrijft zich in voor het tweede studiejaar 1928 onder volgnummer 124. In de daarop volgende ruimte wordt genoteerd: overleden.

 

 

     
Voor het raadplegen van de gegevens van de Wageningse Studentenvereniging Ceres is schriftelijke toestemming nodig, die we tijdens lunchtijd merkwaardig soepel kunnen verkrijgen op het adres van deze vereniging. Daarmee gewapend mogen we nu ook de fotoarchieven en notulen en tijdschriften van deze Studentenvereniging raadplegen. Dikke fotoboeken met foto’s van het lustrum in voorjaar 1928. Ferry zou hierbij geweest kunnen zijn. Maar ja, hoe ziet hij er dan precies uit? We kopiëren op goed geluk enige foto’s waarop iets donkerder gekleurde mensen bij staan. Mogelijk is Ferry een van hen, of zijn studiemaatje?
Maar Ferry ging al eind februari 1928 terug naar Batavia. Misschien toch niet zo waarschijnlijk, dat hij bij dat lustrum is.
     
lustrum
     
groepsfoto
     
biertje
     
groep

Daarna komen we in het tijdschrift van de studentenvereniging een overlijdensadvertentie tegen van Ferry zonder naam van degene die hem plaatst:

tijdschrift    

En in de notulen van de algemene vergadering van de Studentenvereniging van
18 september 1928 wordt als senaatsmededeling vermeld:
‘’tijdens de vacantie bereikte ons de droevige tijding van het overlijden van ons medecorpslid Ernst Ferdinand Tek Liang Tan een der slachtoffers van de epidemie op het s.s. ‘’Insulinde’’.

dss isulinde
 
 

De zoektocht naar de doodsoorzaak van Ferry Tan

Na zijn propedeuse examen in januari 1928 gaat hij terug naar Batavia met
s.s. Christiaan Huygens, dat 28-2-1928 vertrekt van Amsterdam, voor het huwelijk van zijn zus Helene Tan met Riki Kan dat plaats vindt op 25-5-1928.
Daarna stapt hij weer op de boot s.s. Insulinde naar Nederland via Marseille, reist eerste klas.
Vaart nr. 37 van de s.s. Insulinde dat 20 juni 1928 uit Tandjong Priok vertrekt blijkt een rampvaart te zijn. Er heerst een aanvankelijk niet onderkende ernstige besmettelijke ziekte aan boord, die uiteindelijk achteraf als roodvonk wordt gediagnostiseerd met een fulminant verloop. Op die vaart zijn er 6 (!) doden gevallen.

In het Gemeentearchief Rotterdam is in het archief van de Rotterdamsche Lloyd een dik pak dokumenten bewaard gebleven, hoewel niet volledig, o.a. door waterschade van de watersnoodramp 1953. Daarin zit een uitgebreide correspondentie over de diagnose en behandeling van de infectieziekte aan boord.

archief
click to enlarge

Een van de overledenen is dus Ferry Tan. Hij is aanvankelijk uit de dodenlijst gehouden omdat zijn overlijden is gekwalificeerd als zijnde ten gevolge van longtuberculose.

brief   brief
click to enlarge   click to enlarge
brief  

Een passagier van die zelfde vaart de heer Breukelaar uit Zaandam heeft nog een brief gestuurd naar de Rotterdamsche Lloyd naar aanleiding van een bericht in het Algemeen Handelsblad van 29 augustus 1928 met de opmerking dat er niet 4 maar 6 doden aan boord van s.s. Insulinde waren, want dat een zo levenslustige jongen als Ferry Tan die twee avonden tevoren nog de hele avond met iedereen heeft gedanst, niet zo maar aan tbc overlijdt, maar meegeteld moet worden bij de slachtoffers van deze rampreis.

click to enlarge

Hier probeert de Rotterdamse Lloyd kennelijk het overlijden van Ferry in de doofpot te stoppen.

Ook bleek achteraf dat de s.s. Insulinde niet had gemeld dat tijdens de vaart van Marseille naar Batavia er reeds zieke passagiers waren waargenomen die waarschijnlijk met roodvonk waren besmet.

De doofpot affaire met incorrecte informatie had echter een tegenovergestelde effect.
Han Tek Nio de moeder van Ferry was de zus van Volksraad lid H.H. Kan.
Zo werden vragen over rampreis gesteld in de Volksraad in Batavia en in de Tweede Kamer in Nederland.

     
kranten artikel   kranten artikel
click to enlarge   click to enlarge
kranten artikel    
click to enlarge

Brief van de kapitein van s.s. Insulinde over “dyphteri”

smrl    
click to enlarge    
smrl    
click to enlarge    
smrl    
click to enlarge

Men stond aanvankelijk voor een raadsel en dacht aan difterie. Daarom hadden ze
ampullen serum tegen difterie aan boord genomen.
Het bleek achteraf roodvonk te zijn.

artikel
click to enlarge

Uit het archief van het scheepvaartmuseum.nl/collectie/

Juni 20 1928

Na vertrek vanuit Batavia breekt aan boord van het mailschip s.s. 'Insulinde' van de Rotterdamsche Lloyd de besmettelijke ziekte roodvonk uit, waarbij 8 passagiers komen te overlijden. Een deel van het eerste klas dek wordt ingericht als ziekenverblijf.
Bron: 'De Zee' (1928)


Zo was Ferry als éérsteklas passagier dus mogelijk besmet geraakt door de ziekte. Oma had het altijd al gezegd dat Ferry door schuld van de vervoerder ziek was geworden.


bn

Verschillende medische specialisten vliegen elkaar in de haren.

handelsblad
click to enlarge

Roodvonk zou in de tropen niet voorkomen. Maar een schip dat van Europa naar Indië vaart moet als Europees worden beschouwd. Er komen uiteindelijk nieuwe regels voor de bezetting van medisch personeel op deze lange afstandsreizen.

Ook vonden we een brief van mijn grootvader Tan Tjoen Lee gericht aan de directie van de Rotterdamsche Lloyd met een niet eerder gestelde vraag: waarom het schip niet rechtsomkeert naar de haven of naar Colombo is gevaren.
Het antwoord daarop was dat alle belangen van alle passagiers in aanmerking moeten worden genomen en men dacht met het serum tegen difterie al voldoende maatregelen te hebben genomen.

copie

Intrigerend is het P.S. krabbeltje waarin zijn vader meldt dat hij de dood niet heeft laten publiceren en de anderen niet van het overlijden van Ferry op de hoogte heeft gebracht. Inderdaad hebben we geen overlijdensadvertentie gevonden in de historische kranten.

edelgeboren   edelgeboren
click to enlarge  

click to enlarge

Het lichaam van Ferry wordt in Aden van boord gelost en aldaar begraven met duidelijke aanwijzingen waar, omdat men vermoedde dat de familie hem thuis wilde begraven en hij dus weer zou moeten worden opgegraven.
Dat is ook gebeurd na bemiddeling van het ministerie van Buitenlandse Zaken met de Engelse regering, die onder voorwaarden daarvoor toestemming had gegeven: luchtdichte verpakking met een loden of zinken bekleding die dicht gesoldeerd kan worden met een goede buitenverpakking eromheen terwijl de opgraving moet gebeuren onder bescherming met desinfectans.

bz
 
telegram
 
foreignoffice
 

Epiloog

Via de kranten van de Koninklijke Bibliotheek is het mogelijk om passagierslijsten terug te vinden. Er is iemand die zich als taak heeft gesteld al die passagierslijsten met datum en plaats te verzamelen: Erica. Van haar konden we in haar passagierslijsten terug vinden dat Ferry met T.L. Tan jr (zijn vader) op de boot Slamat van Batavia naar Rotterdam reist in juli 1926, waarbij T.L. Tan jr. meteen weer met dezelfde boot op 28-7-1926 terugkeert naar Nederlands Indie. En ook dat een familie Zwart op deze
s.s. Insulinde naar Marseille meereist, zoals Ferry in zijn brief aan mijn moeder Desiree beschrijft.

Wat met deze onderzoekingen duidelijk is geworden, is

Ferry Tan begint zijn studie in 1926 in Delft Technologie (T) . Zijn vader brengt hem weg naar Nederland. Hij verandert na een trimester van studie, namelijk Koloniale Landhuishoudkunde (KL) in Wageningen.

Hij woont in Wageningen in Parkstraat 1, waar ook nog een medestudent woont (die overigens 4-5 jaar later afstudeert).

Hij keert terug 28 februari 1928 van Amsterdam naar Batavia met de ‘’Christiaan Huygens’’, maakt de bruiloft van zijn zus Helene Tan met Riki Kan mee op 25-5-1928.
Embarkeert op de s.s. ‘’Insulinde’’ reis nr. 37 20-6-1928 van Batavia naar Rotterdam.
Op deze boot heerst een niet onderkende, dodelijk verlopende, besmettelijke ziekte: roodvonk.

Ferry is één van de zes doden die op deze reis overlijden.
Hij wordt tijdelijk in Aden begraven met een duidelijke markering.
Tan Tjoen Lee laat hem opgraven en in Buitenzorg op zijn landgoed Kebon Pedes herbegraven.
In 1962 als onze vooroudergraven in de buurt van Djakarta halsoverkop moeten worden opgegraven, wordt Ferry tezamen met zijn vader Tan Tjoen Lee weer opgegraven en bijgezet in een familie massa graf op begraafplaats Djati Petamburan te Djakarta. (zie verhaal “Massagraf”op deze site)

Ferry is 20 jaar geworden.

S.Y. Kan
Berkel, januari 2018

Dit verhaal is met enige wijzigingen ook verschenen in op de site van de Java Post van 5 maart 2018:  https://javapost.nl/2018/03/05/de-dood-van-ferry-tan/